Globalny minimalny podatek dochodowy od firm działa przez jeden mechanizm — podatek wyrównawczy. Jeśli koncern płaci gdzieś mniej niż efektywne 15%, brakującą różnicę dobiera budżet innego państwa, więc księgowe przenoszenie zysku do niżej opodatkowanej jurysdykcji traci sens. Zasadę wynegocjowało ponad 140 państw w ramach OECD/G20 (OECD — Global Minimum Tax), a Unia wpisała ją do prawa dyrektywą obowiązującą od końca 2023 roku. Partia Razem ten kierunek popiera.
Na czym polega minimalny CIT?
Reguła obejmuje największe grupy międzynarodowe — te o skonsolidowanych przychodach od 750 mln euro rocznie. Dla każdego kraju, w którym grupa operuje, liczy się jej efektywną stawkę podatkową. Jeśli spada poniżej 15%, różnicę pobiera się jako podatek wyrównawczy (top-up tax) — trafia on do budżetu (co do zasady kraju siedziby grupy), zamiast zostawać niewykorzystaną „oszczędnością" w raju podatkowym (Komisja Europejska — Minimum Corporate Taxation). Mechanizm jest tak skonstruowany, że przeniesienie zysku do jurysdykcji o stawce 2% przestaje się opłacać — bo brakującą różnicę i tak ktoś dobierze.
W Unii ramy prawne daje dyrektywa Rady (UE) 2022/2523 z 14 grudnia 2022 o zapewnieniu globalnego minimalnego poziomu opodatkowania grup wielonarodowych (EUR-Lex). Główna reguła (Income Inclusion Rule) obowiązuje od 31 grudnia 2023, a reguła zabezpieczająca (Undertaxed Profits Rule) od końca 2024 roku.
Ile pieniędzy jest w grze?
Rozmiary tej ucieczki daje się dziś oszacować dość dokładnie. Według EU Tax Observatory w 2022 roku koncerny przerzuciły do rajów podatkowych około 35% swoich zagranicznych zysków — równowartość mniej więcej 1 biliona dolarów (Global Tax Evasion Report 2024). Minimalny podatek ma odzyskać część tej sumy dla budżetów publicznych. OECD szacuje, że globalnie przyniesie on dodatkowe 155–192 mld USD wpływów z CIT rocznie — od 6,5% do 8,1% światowych dochodów z tego podatku (OECD, Economic Impact Assessment, styczeń 2024). Około jednej trzeciej tej kwoty bierze się z samego ograniczenia przerzucania zysków — reszta z podatku wyrównawczego od nisko opodatkowanego dochodu.
Dlaczego to musi być ustalenie globalne?
Pojedynczy kraj, który samotnie podniósłby efektywną stawkę, ryzykuje, że koncern po prostu przeksięguje zysk gdzie indziej — dlatego wyścig na dno ciągnął się latami. Wartość minimalnego CIT polega właśnie na tym, że zabiera opłacalność ucieczce: skoro brakującą różnicę dobierze inny budżet, przenoszenie zysku do raju traci ekonomiczny sens. To ta sama logika, którą Razem stosuje do walki z rajami podatkowymi w ogóle: reguła obowiązująca w jednym kraju daje się obejść jedną granicą dalej, dopiero uzgodniona wielostronnie zamyka furtkę.
Ta sama arytmetyka wraca w polityce krajowej. Ile traci polski budżet, gdy najwięksi płacą najmniej, liczy serwis gospodarczy sieci: 113 miliardów luki między Polską a państwem na poziomie.
Co proponuje Razem
Opowiadamy się za globalnym minimalnym podatkiem CIT, aby ukrócić wyzysk słabszych regionów i samowolę międzynarodowych koncernów oraz przeciwdziałać ucieczce kapitału z państw, gdzie operują, do rajów podatkowych.— Partia Razem, Deklaracja programowa 2025, rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 5
Z tej zasady Razem wyprowadza konkretne kierunki:
- Poparcie i rzetelne wdrożenie minimalnego CIT 15% — tak, by realnie odbierał opłacalność przerzucaniu zysków, a nie pozostał martwą literą wdrożoną dla formalności.
- Domykanie luk — pilnowanie, by mechanizmy wyrównawcze nie zostały rozmiękczone wyjątkami, które przywracają dawne furtki.
- Sprawiedliwy podział wpływów — tak, by z podatku wyrównawczego korzystały budżety publiczne, a nie tylko najsilniejsze gospodarki.
- Powiązanie z walką z rajami podatkowymi na poziomie UE i globalnym — minimalny CIT to jeden z elementów szerszej polityki ukrócenia unikania opodatkowania.
Dla Razem minimalny CIT jest jednym z narzędzi szerszej zasady: państwo, które chce finansować zdrowie, mieszkania i naukę na europejskim poziomie, musi najpierw sprawić, żeby najwięksi płacili tam, gdzie zarabiają.
Źródła i dalsza lektura
- Partia Razem — deklaracja programowa, rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie" (pkt 5, globalny minimalny CIT)
- EUR-Lex — dyrektywa Rady (UE) 2022/2523 o globalnym minimalnym poziomie opodatkowania
- Komisja Europejska — Minimum Corporate Taxation (mechanizm podatku wyrównawczego)
- OECD — Economic Impact Assessment of the Global Minimum Tax (155–192 mld USD rocznie)
- EU Tax Observatory — Global Tax Evasion Report 2024 (35% zysków / ~1 bln USD w rajach)
- Razem dla gospodarki — 113 mld luki: sprawiedliwe składanie się na państwo